Doświadczenie depresyjne z perspektywy psychoterapii Gestalt

Doświadczenie smutku i depresji mogą sie podobnie objawiać, jednak ważne jest ich rozróżnienie.

ŻAŁOBA

Żałoba jest sposobem asymilowania ważnych utrat. Pomaga ona nie tylko zasymilować przeżytą utratę, ale też doświadczenie relacji z utraconą osobą. Nieobecność zmarłej osoby pokazuje nam głębię, wartość i piękno jej osoby. Okres żałoby służy ustanowieniu podwójnej lojalności: wobec utraconej relacji i wobec życia, które musi toczyć się dalej. Gdy uda się zbudować tego rodzaju podwójną lojalność, okres żałoby dobiega końca.

Na pierwszy plan w bezpośrednim przeżywaniu żałoby wysuwa się niedostępność, a z czasem na powierzchnię wypływają wspomnienia, świadomość przeszłego bycia z utraconą osobą i całość wspólnych doświadczeń. W ten oto sposób zachodzi asymilowanie relacji a dana osoba stopniowo nabywa poczucia obecności braku. Uczy się ona nieść utraconą osobę wewnątrz siebie, rozwijając nową umiejętność „bycia z” drugą osobą budując nowy rodzaj wierności. Proces żałoby jest bowiem pozostawaniem w całkowitej obecności braku utraconej osoby. Żłoba stanowi zatem konieczny i twórczy okres, który pozwala zasymilować to, kim się stałem w kontakcie z utraconą osobą z tym, kim stanę się bez niej.

Smutek jest uczuciem towarzyszącym procesowi zdrowej żałoby. Terapeuta jest przy osobie i wspiera go w okresie żałoby umożliwiając doświadczanie smutku i jego asymilację.

DEPRESJA MELANCHOLIJNA

Depresja melancholiczna jest zwykle niepowiązana z wydarzeniami życiowymi. Jest skrajną postacią przeżycia depresyjnego. Osoba doświadcza nie tyle poczucia beznadziei, co ciągłej fizycznej ciężkości. Może również doświadczać braku wszelkich uczuć, wrażenia drętwoty, osamotnienia na emocjonalnym pustkowiu. Jej ciało jest niewrażliwe, osoba skarży się na brak energii. Zanika jej apetyt i bez powodu budzi się wcześnie rano. Może zastanawiać się nad samobójstwem. Funkcjonowanie osobowości także ulega zmianom, co skutkuje niemożnością społecznego i zawodowego funkcjonowania oraz pełnienia ról rodzicielskich i rodzinnych. Osoba traci umiejętność podejmowania decyzji, poczucie wyrazistości, ambicji i odpowiedzialności.

W doświadczeniu depresji melancholicznej utracie ulega to, co ukorzenia daną osobę w relacji łączącej ją ze światem. W żałobie traci się osobę, w depresji warunki pozwalające na wytworzenie więzi. Głównym wymiarem przeżycia depresyjnego jest brak jakiegokolwiek zainteresowania, osoba w nic się nie angażuje.

PODEJŚCIE TERAPEUTYCZNE

Osoba cierpiąca na depresję potrzebuje specyficznego wsparcia, również leczenia farmakologicznego.  Psychoterapia w przypadku doświadczeń depresyjnych powinna obejmować dwa obszary.

Pierwszy dotyczy urzeczywistnienia (w relacji terapeutycznej) pola depresyjnego w momencie, w którym terapeuta jest tak ważny dla pacjenta, iż pacjent widzi w nim potencjalnego Innego, do którego można dotrzeć. Czasem ta możliwość otwiera się spontanicznie podczas terapii, ale ani pacjent, ani terapeuta nie mogą jej w przemyślany sposób zaplanować czy wybrać. Obecność terapeuty odgrywa kluczową rolę nawet w depresyjnych fazach terapii.

Drugi obszar pojawia si przede wszystkim w tych okresach, w których pacjent nie doświadcza ostrego kryzysu i potrafi zdystansować się od swoich doświadczeń. Psychoterapeuta powinien wspierać pacjenta w radzeniu sobie z objawami. Pacjent potrzebuje wsparcia w nauce akceptacji swoich ograniczeń (jak w przypadku wszelkich ograniczeń egzystencjalnych) oraz w odniesieniu do najlepszych sposobów ekspresji swojej życiowej kreatywności. Celem terapeuty nie jest „uzdrowienie” danego epizodu dpresyjnego ani potencjalnych nawrotów choroby. Terapeuta wspiera pacjenta i pomaga mu we włączaniu owych epizodów w szerszą perspektywę, integrowaniu ich z szerszym kontekstem osobistej historii.

Zjawiska depresyjne związane z dynamiką pola pojawiają się z mniejszym nasileniem także na kontinuum łagodniejszych doświadczeń depresyjnych. Podstawową figurą zarządzającą wspólnie konstruowaną dynamiką figury/tła w polu jest utrata nadziei w obliczu niemożności dotarcia do drugiej osoby. Doświadczenia żałoby i melancholii to dwie skrajne postaci przeżyć depresyjnych. Kontinuum depresyjnych doświadczeń pomiędzy tymi punktami ma bardzo złożoną naturę i można o nim myśleć jak o zmiennej mieszance przeżyć różnego rodzaju.

Doświadczenie depresyjne nie jest czymś stałym, zmienia się z biegiem czasu nawet w trakcie pojedynczego epizodu depresji. Można spojrzeć na depresję jako na stan kreatywnego przystosowania lub formę usztywnionego Gestaltu.

Doświadczenie depresyjne każdej osoby jest czymś wyjątkowym i zawsze stanowi nierozerwalną część wyjątkowej historii życia. Przeżycie depresyjne ma także charakter interpersonalny, ponieważ jest zjawiskiem wspólnym: pojawia się w relacji i trwa w relacji. Depresja może być twórczym przystosowaniem, jeśli pomaga osobie przetrwać w trudnej sytuacji, może sygnalizować zmiany życiowe i zmianę punktu skupienia w poszukiwaniu sensu życia; może też przyspieszać zmianę w zakresie utrwalonych, nawykowych wzorców relacyjnych. Jeśli jednak ktoś używa depresyjnego sposoby wchodzenia w relację w sposób sztywny i stereotypowy, funkcjonowanie depresyjne staje sie usztywnionym Gestaltem. Można je opisać jako błędne koło, obniżające możliwości organizmu do radzenia sobie z własnymi procesami umysłowymi i cielesnymi oraz wymaganiami zewnętrznymi.

za: Gianni Francesetti i Jan Roubal